صَلاح ِ کار کجا و من ِ خراب کجا
ببین تفاوت ِ رَه! ک‌از کُجا ست تا به کجا

دل‌ام ز ِ صومعه بگرفت و خرقه‌یِ سالوس
کجا ست دیر ِ مُغان و شراب ِ ناب کجا

چه نسبت است به رندی صَلاح و تقوا را
سماع ِ وَعظ کُجا؛ نغمه‌یِ رباب کجا

زِ رو یِ دوست دل ِ دشمنان چه دَریابد
چراغ ِ مُرده کجا؛ شمع ِ آفتاب کجا

چو کُحل ِ بینش ِ ما خاک ِ آستان ِ شما ست
کجا رویم بفرما از این جَناب؟ کجا؟

مبین به سیب ِ زنخ‌دان! که چاه در راه است
کُجا همی‌روی ای دل! بِدین شتاب کجا؟

بِشُد! که یاد خوش‌اش باد روزگار ِ وصال
خود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عتاب کجا

قرار و خواب ز ِ حافظ طَمَع مَدار ای دوست
قرار چیست صبوری کدام و خواب کجا

فریدون فرح اندوز

شرح سطر به سطر

توضیح در باره شرح سطر به سطر

شرح‌های سطر به سطر ستیغ، هیچ ادعایی ندارد که درست، کامل و جامع اند. این شرح‌ها به صورت غیر قطعی، قابل ویرایش و قابل بازبینی منتشر شده اند. و امیدواریم که این بخش به مرور کامل تر، جامع‌تر و متنوع تر شود. انتشار این شرح‌ها آزاد است اما سایت ستیغ هیچ مسئولیتی در قبال درستی آن نمی‌پذیرد.

صَلاح ِ کار کجا و من ِ خراب کجا ببین تفاوت ره ک‌از کُجا ست تا به کجا!

خراب: ۱- ویران، نادرست ۲- مست، بدمست

مصلحت: خیر، نیکی، شایستگی

فاصله ی زیادی بن ِ صلاح ِ کار و من ِ مست و خراب هست. ببین که تفاوت ِ ره (فاصله) از کجا به کجا است!

دل‌ام ز ِ صومعه بگرفت و خرقه‌یِ سالوس کجا ست دیر ِ مُغان و شراب ِ ناب کجا؟

از صومعه و لباسی که برای ظاهرنمایی و ریاکاری می پوشند دلگیرم. جای دیر مغان را به من نشان بده و بگو که شراب ناب کجا است؟

چه نسبت است به رندی صَلاح و تقوا را سماع ِ وَعظ کُجا؛ نغمه‌یِ رباب کُجا

رندی آخر چه نسبتی با صَلاح و تقوا می تواند داشته باشد {نسبتی با هم ندارند!} گوش دادن به موعظه کجا و آواز و نغمه ی ساز کجا؟

ز ِ رو یِ دوست دل ِ دشمنان چه دَریابد چراغ ِ مُرده کجا؛ شمع ِ آفتاب کجا

دل ِ دشمنان با دیدن ِ روی دوست چیزی دستگیرشان نخواهد شد و چیزی در نخواهند یافت. حکایت این دو مثل حکایت چراغ ِ خاموش (مرده) و آفتاب است. چراغ مرده از شمع آفتاب در نخواهد گرفت.
شمع ِ آفتاب؛ آفتاب را به شمع تشبیه کرده است.

چو کُحل ِ بینش ِ ما خاک ِ آستان ِ شُما ست کُجا رویم بفرما از این جَناب؟ کجا؟

وقتی که خاک ِ آستان ِ شما، سُرمه ی چشم ِ ما (من) است، من کجا را دارم که از این آستانه بروم؟ {جایی را ندارم که بروم.} چون باید در این درگاه و آستانه بمانم تا خاک ِ آن را توتیای چشم ِ خود کنم.

کجا رویم بفرما به نوعی کنایه ئی طنزآلود است: شما بفرما من کجا بروم؟ (جایی نیست که بروم!)

کُحل: سُرمه، ماده ای گَرد وار که بر روی چشم (برای شفا) می کشند، سنگ ِ سرمه را توتیا هم می گویند.

بینش: در این جا مَجازاً به معنای چشم به کار رفته است. (مجاز با علاقه ی معلولیّت: ذِکر ِ معلول و اراده ی علّت)

می توان بینش را به معنای فهم و بینایی هم در نظر گرفت. در این صورت کُحل ِ بینش را می توان با تاکید بر وجهه ی شفابخش بودن ِ کُحل، ترکیب اضافی به مفهوم ِ چیزی که باعث افزایش بینایی {و درّاکه} می شود هم معنی کرد.

مَبین به سیب ِ زنخ‌دان، که چاه در راه است کُجا همی‌روی ای دل؟ بِدین شتاب کجا؟

زنخدان: چانه

سیب ِ زنخدان: چانه را به سیب تشبیه کرده است.

چاه زنخدان: چاله ی کوچکی که در میان چانه هست که نام آناتومیک علمی آن SYMPHYSIS MENTI است که عارضه ای است که بر اثر پیوند دو قسمت جمجمه در زمان تشکیل سر ایجاد می شود.

شاعران آن را مزید زیبایی و جمال یار می دانستند و به آن چاه زنخدان (چاه و دامی که عاشق در آن گرفتار می شود) می گفتند.

خطاب به دل ِ خود می گوید که سیب ِ زنخدان را در نظر نگیر و به هوای سیب راه نیفت که چاه در راه است! یعنی برای سیب ِ چانه ی یار، دامی به شکل چاه تعبیه شده است ممکن است برای رسیدن به سیب، در چاه بیفتی. و هشدار می دهد که ای دل! با این شتاب به کجا می روی؟ مراقب باش!

بِشُد! که یاد خوش‌اش باد روزگار ِ وصال خود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عتاب کجا

روزگار وصال گذشت. یادش به خیر! یاد ِ آن کرشمه ها و عتاب ها به خیر. اکنون چه شدند آن کرشمه و عتاب ها؟

عتاب: خشم گرفتن و ملامت کردن و تندی کردن است. که شاعر در این جا این عتاب و تندی یار را هم مانند کرشمه (ناز و غمزه) ی او به نیکی یاد می کند. که در روزگار وصال بود اما امروز از کرشمه و عتاب یار نیز محروم است.

قرار و خواب ز ِ حافظ طَمَع مَدار ای دوست قرار چیست صبوری کدام و خواب کجا

ای دوست! انتظار نداشته باش {که بی تو} حافظ آرام و قرار و خواب داشته باشد. (او دیگر نمی داند که) قرار چیست و صبوری کدام است و خواب کجاست!

نسخه های دیگر

متن غزل بر اساس نسخه خانلری

صَلاح ِ کار کجا و من ِ خراب کجا
ببین تفاوت ره ک‌از کُجا ست تا به کجا

چه نسبت است به رندی صَلاح و تقوا را
سماع ِ وَعظ کُجا؛ نغمه‌یِ رباب کُجا

دل‌ام ز ِ صومعه بگرفت و خرقه‌یِ سالوس
کجا ست دیر ِ مُغان و شراب ِ ناب کجا

بِشُد! که یاد خوش‌اش باد روزگار ِ وصال
خود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عِتاب کجا

ز ِ رو یِ دوست دل ِ دشمنان چه دَریابد
چراغ ِ مُرده کجا؛ شمع ِ آفتاب کجا

مبین به سیب ِ زنخ‌دان، که چاه در راه است
کُجا همی‌روی ای دل بِدین شتاب کجا

چو کُحل ِ بینش ِ ما خاک ِ آستان ِ شُما ست
کُجا رویم بفرما از این جَناب کجا

قرار و خواب ز ِ حافظ طَمَع مَدار ای دوست
قرار چیست، صبوری کدام، خواب کجا

اختلاف نسخه ها بر اساس نسخه خانلری

بیت یکم:

سماع وعظ کجا نغمه ی رباب کجا
زهی تفاوت

بیت دوم:

صلاح تقوی
ببین تفاوت ره کز کجاست تا بکجا
سماع و وعظ

بیت سوم:

جلوه ی سالوس | جامه ی سالوس
کجاست پیر مغان

بیت چهارم:

بامداد وصال

بیت پنجم:

دل ناتوان
دشمنان کجا یابد
شمع و آفتاب | قرص آفتاب

بیت ششم:

مبین بچاه زنخدان

بیت هفتم:

چو کحل دیده ی ما

بیت هشتم:

طمع چه می داری
چیست و صبوری
صبوری کدام و خواب کجا | صبوری کجا و خواب کجا

حافظ شیراز - احمد شاملو

غزل ۱

صَلاح ِ کار کجا و من ِ خراب کجا؟ –
ببین تفاوت ِ رَه، ک‌از کُجا ست تا به کجا!

چه نسبت است به رندی صَلاح و تقوا را؟ –
سَماع ِ وَعظ کُجا نغمه‌یِ رباب کُجا!

ز ِ رو یِ دوست دل ِ دشمنان چه دَریابد؟ –
چراغ ِ مُرده کجا شمع ِ آفتاب کجا!

دل‌ام ز ِ صومعه بگرفت و خلوت ِ ناموس،
کجا ست دیر ِ مُغان و شراب ِ ناب کجا؟

#

بِشُد – که یاد ِ خوش‌اش باد روزگار ِ وصال!
خود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عِتاب کجا؟

مَبین به سیب ِ زنخ‌دان، که چاه در راه است –
کُجا همی‌روی ای دل بِدین شتاب، کجا؟

چو کُحل ِ بینش ِ ما خاک ِ آستان ِ شُما ست
کُجا رویم بفرما از این جَناب، کجا؟

قرار و خواب ز ِ حافظ طَمَع مَدار ای دل
قرار چیست؟ صبوری کدام؟ خواب کجا؟

حافظ به سعی سایه

غزل ۲

صلاح ِ کار کجا و من ِ خراب کجا
ببین تفاوت ره کز کجاست تا به کجا

چه نسبت است به رندی صَلاح و تقویٰ را
سماع ِ وعظ کجا نغمه‌یِ رباب کجا

دلم ز صومعه بگرفت و خرقه‌یِ سالوس
کجاست دیر ِ مغان و شراب ِ ناب کجا

بشد، که یاد خوش‌اش باد، روزگار ِ وصال
خود آن کرشمه کجا رفت و آن عتاب کجا

ز رویِ دوست دل ِ دشمنان چه دریابد
چراغ ِ مرده کجا؛ شمع ِ آفتاب کجا

مبین به سیب ِ زنخدان، که چاه در راه است
کجا همی‌روی ای دل بدین شتاب کجا

چو کُحل ِ بینش ِ ما خاک ِ آستان ِ شماست
کجا رویم بفرما از این جناب کجا

قرار و خواب ز حافظ طمع مدار ای دوست
قرار چیست صبوری کدام و خواب کجا

شرح فال

راه درستی را در پیش نگرفته ای و با آن چه که صلاح تو است فاصله داری. تلاش کن تا تغییری در شیوه های ناموفق خودت ایجاد کنی. احساس می کنی که قدر تو را آن چنان که شایسته است نمی دانند. سعی کن انتظاراتت را معقول تر کنی. ناامید نشو. به هر حال راهی بجز این که مسیرت را به پایان برسانی وجود ندارد. عجله نداشته باش. فکر نکن که به زودی به نتیجه می رسی. در راه نشیب و فراز و چاه و چاله هایی هست که باید با احتیاط از آن گذر کنی. شاید از روزهای درخشان و خوب خودت فاصله گرفته ای و امروز افسوس گذشته را می خوری. صبر و آرام نداری و انتظار داری که همه چیز به زودی درست شود. صبر کن.

نشست‌ها و آثار مرتبط

این مجموعه به همین اندازه بسنده نیست و با رویدادهای جدید و همکاری دوستان و علاقه مندان به روز رسانی خواهد شد.

سهیل قاسمی و عزیزی کوتنایی

نشست زنده اینستاگرامی – بررسی غزل ۲ حافظ

بررسی غزل شماره ۲ دیوان حافظ، صلاح کار کجا و من خراب کجا… در نشست زنده اینستاگرامی، عزیزی کوتنایی و سهیل قاسمی
اردیبهشت نود و نه

حافظ ِ شاعر

اپ موبایلی برای اندروید

مجموعه اشعار حافظ با قابلیت جستجوی واژه، فال، نسخه صوتی و …، کاری از ستیغ  دریافت از گوگل پلی

شرح سطر به سطر

حافظ شاعر

شرح صوتی سطر به سطر غزل های حافظ، سهیل قاسمی. فایل های صوتی را از شنوتو دریافت کنید. بشنوید

سهیل قاسمی و نیما مصطفوی

نشست زنده اینستاگرامی، بررسی غزل ۲ حافظ

بررسی غزل صلاح کار کجا و من خراب کجا در نشست زنده اینستاگرامی نیما مصطفوی و سهیل قاسمی، اردیبهشت نود و نه ویدیویی ببینید

همکاری و معرفی اثر

اگر اثری در این باره برای نشر دارید

اگر صاحب اثر یا ایده اید، اینجا را ببینید تا ببینیم چه کمکی می توانیم به هم بکنیم  خدمات ستیغ

آثار چندرسانه

آثار هنری چندرسانه در باره اشعار حافظ

تهیه آثار هنری، صوتی، تصویری، مالتی مدیا در باره اشعار حافظ  چندرسانه

کتابخانه

کتابهای شرح اشعار حافظ

تهیه کتابهای الکترونیک و کاغذی شرح و تفسیر اشعار حافظ  کتابخانه

خرید آثار مرتبط

خرید آنلاین آثار دانلودی، خرید کالا، دانلود محصولات رایگان

دیوان حافظ

نسخه علامه قزوینی و دکتر قاسم غنی

نسخه PDF تصویربرداری شده از چاپ قدیمی، چاپ دیجیتال هندوستان

دیوان غزلیات حافظ

به تصحیح پرویز ناتل خانلری

نسخه PDF تصویربرداری شده از کتاب قدیمی

دیوان خواجه حافظ

سید عبدالرحیم خلخالی

نسخه PDF تصویربرداری شده از کتاب چاپ سال ۱۳۰۶ هجری

طریق عشق

بدیع الزمان فروزان فر

شرح غزلیاتی چند از حافظ

نشانی

تهران، بازار بزرگ ستارخان
مرکز خرید آپادانا، پلاک ۵۰۷-۵۰

Get Directions

پاسخگویی

شنبه تا چهارشنبه: ۹ تا ۱۶
پنجشنبه: ۹ تا ۱۳
جمعه: تعطیل

تماس:

۰۹۰۲۳۳۵۵۴۲۴
setiq.com@gmail.com

ورود کاربر

اشتراک در ستیغ

شبکه های اجتماعی